Komitet Regionów

Uniaeuropejska.org - portal o Europie i Unii Europejskiej » Encyklopedia » Instytucje i organy UE
Tamara Barriga, 09-05-11

fot. cor.europa.eu

Komitet Regionów (KR) jest najistotniejszym unijnym organem o charakterze doradczym, działającym w zakresie polityki regionalnej UE. Jego ustanowienie wiązało się z chęcią podkreślenia roli polityki regionalnej w procesie integracji europejskiej. Głównym celem działalności KR jest włączenie regionów i społeczności lokalnych w proces integracji europejskiej, a także wprowadzenie do polityki regionalnej wspólnych perspektyw czy ochrony kompetencji regionów. Organ ten działa wyłącznie w imieniu obywateli, broniąc ich interesów w sprawach związanych z polityką regionalną. Ważne jest to, że Komitet Regionów jest pośrednikiem między instytucjami europejskimi a regionami, społecznościami lokalnymi i samorządami terytorialnymi.

Podstawa prawna funkcjonowania Komitetu Regionów jest zawarta w Traktacie o Unii Europejskiej (TUE). Zgodnie z art. 14 TUE „Parlament Europejski, Rada i Komisja są wspomagane przez Komitet Ekonomiczno-Społeczny i Komitet Regionów, które pełnią funkcje doradcze”.
Bardziej szczegółowe postanowienia znaleźć można w Traktacie o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE). W części VI traktatu, dotyczącej postanowień instytucjonalnych znajduje się odrębna sekcja poświęcona Komitetowi Regionów.

Traktat lizboński wprowadził zmiany w działalności Komitetu Regionów jako organu unijnego, znacząco zwiększając zakres jego kompetencji. KR zyskał nowe uprawnienia (jak np. prawo zaskarżanie aktu prawnego do Trybunału Sprawiedliwości).

Geneza

Komitet Regionów został powołany w 1994 roku na mocy Traktatu o Unii Europejskiej.
Przy powołaniu KR szczególnie ważną rolę odegrały dwa państwa europejskie – Republika Federalna Niemiec i Hiszpania, kraje o których wiadomo, że mają silne tradycje regionalizmu. Jednak w obawie o swą suwerenność i utratę władzy na swoich terytoriach państwa członkowskie nie były zainteresowane powstaniem organu odpowiedzialnego za konsultacje pomiędzy poszczególnymi regionami i tworzeniem kształtu polityki regionalnej. Dyskutowano nad trzema projektami: pierwszy polegał na usytuowaniu KR jako organu doradczego przy Komisji, drugi mówił o powiązaniu go z Komitetem Ekonomiczno – Społecznym, a trzeci o utworzeniu całkowicie niezależnego organu. Zwyciężyła opcja trzecia – utworzono niezależny merytorycznie Komitet Regionów, chociaż w dużym stopniu powiązano go z Komitetem Ekonomiczno – Społecznym.

Skład
W KR zasiadają reprezentanci organów regionalnych i lokalnych, posiadający mandat wyborczy społeczności regionalnej lub lokalnej albo odpowiedzialni politycznie przed wybranym zgromadzeniem (art. 300 TFUE). Komitet liczy 344 członków, w tym 21 z Polski (podział głosów jest tutaj dokładnie taki sam jak w przypadku Komitetu Ekonomiczno - Społecznego). Obecnie (czerwiec 2013 roku) przewodniczącym KR jest Ramon Luis Valcárcel Siso.

Nominacji na członka KR dokonują przeważnie zrzeszenia gminne i miejskie, najczęściej wybierani są burmistrzowie bądź inni członkowie lokalnych przedstawicielstw.

To państwa członkowskie zgłaszają wszelkie kandydatury, następnie Rada jednomyślnie mianuje członków i zastępców na okres 5 lat (kadencja wraz z przyjęciem traktatu lizbońskiego została wydłużona, tak by zrównana była z kadencjami innych instytucji unijnych). Liczba zastępców jest równa liczbie członków Komitetu. Mandat jest nieodnawialny, a członkowie KR są niezależni w wykonywaniu swoich obowiązków, działają oni tylko i wyłącznie w szeroko rozumianym interesie ogólnym Wspólnoty. Ich niezależność podkreśla fakt, że nie otrzymują oni żadnej pensji, a działalność w Komitecie Regionów jest traktowana jako ich dodatkowe zajęcie.

Podobnie jak w Parlamencie Europejskim i tutaj członkowie zasiadają nie według przynależności państwowej, a według przynależności do jednej z frakcji politycznych.

Struktura organizacyjna
Siedziba Komitetu Regionów znajduje się w Brukseli, a jego strukturę organizacyjną możemy podzielić na Zgromadzenie Plenarne, Prezydium, fachowe komisje i Sekretariat Generalny.

Zgromadzenie Plenarne to władza najwyższa KR, a jego podstawowe zadania to m.in.: przyjmowanie opinii, raportów i uchwał, wybór prezydenta i członków Prezydium, powoływanie komisji i jej członków.
Ważną funkcją jest funkcja prezydenta wybieranego na dwa i pół roku, który jest zobligowany do zwoływania Zgromadzenia Plenarnego przynajmniej raz na kwartał.

Podstawowe funkcje Prezydium (składającego się z 60 członków -  prezydenta, pierwszego wiceprezydenta i 27 wiceprezydentów, przewodniczących czterech grup politycznych i 27 innych członków) to tworzenie wytycznych programów politycznych na początku każdej kadencji, przygotowanie i koordynacja prac zgromadzenia plenarnego, a także przygotowanie projektu wydatków i dochodów Komitetu.

Praca Komitetu możliwa jest dzięki jego podzieleniu na komisje zajmujące się różnymi płaszczyznami polityki regionalnej takimi jak: rozwój regionalny, planowanie przestrzenne, sieci transportowe czy kształcenie i energia. W organie tym działa 6 takich komisji:
•    Komisja ds. Polityki Spójności Regionalnej (COTER)
•    Komisja ds. Polityki Gospodarczej i Społecznej (ECOS)
•    Komisja ds. Zrównoważonego Rozwoju  (DEVE)
•    Komisja ds. Kultury i Edukacji
•    Komisja ds. Konstytucyjnych i Sprawowania Rządów w Europie (CONST)
•    Komisja ds. Stosunków Zewnętrznych (RELEX)

Praca komisji polega na kreowaniu działalności Komitetu poprzez wypracowanie projektów opinii i uchwał, które następnie przedkładane są Zgromadzeniu Plenarnemu do zatwierdzenia.

Natomiast Sekretariat Generalny wspiera prace Komitetu, ma on służyć pomocą członkom KR w wykonywaniu ich obowiązków poprzez zapewnienie obsługi administracyjnej. 

Zakres kompetencji

Zakres kompetencji i pozycja KR zależne są od tego w jakim stopniu uda mu się „zmusić” Komisję i Radę Europejską do rzeczywistego słuchania jego opinii. Obowiązkowe zasięganie opinii wymagane jest w przypadku ustalania zadań i celów priorytetowych funduszy strukturalnych, ustalania wytycznych dotyczących ustanowienia i rozwoju transeuropejskich sieci komunikacyjnych czy podejmowaniu działań zachęcających w zakresie edukacji, ochrony zdrowia czy kultury.

Istnieje możliwość fakultatywnego zasięgnięcia opinii Komitetu wtedy gdy Komisja lub Rada uznają to za stosowne i niezbędne.
Ponadto KR ma możliwość wydawania opinii z własnej inicjatywy, jeśli tylko uzna to za konieczne. Ta dodatkowa opcja instrumentalna jest bardzo ważna ze względu na zwiększenie roli Komitetu i szansę na wypowiedzenie się w zakresie wszystkich tematów, które zostaną przez ten organ uznane za istotne. Dodatkowo z zapisów traktatu lizbońskiego wynika, że obowiązek konsultacji z Komitetem Regionów nie należy już wyłącznie do Komisji i Rady, ale także do Parlamentu Europejskiego, co znacząco podniosło rangę polityki regionalnej na arenie europejskiej.
Jednocześnie, dzięki zapisom traktatu z Lizbony, KR otrzymał nowe prawa takie jak możliwość kwestionowania przed Trybunałem Sprawiedliwości nowego unijnego aktu prawnego jeśli narusza on zasadę subsydiarności. Co więcej Komitet Regionów uzyskał prawo do przedstawiania opinii w takich dziedzinach jak energetyka i ochrona środowiska.

Warto wspomnieć o tym, że organ ten jest ważny dla Unii Europejskiej ze względu na to, że jest formą forum konsultacyjnego na którym to wypracowuje się sugestie niezbędne w kreowaniu polityki regionalnej Wspólnot. Natomiast podstawową misją KR jest informowanie Komisji o terytorialnych skutkach polityk europejskich i zapobieganie w ten sposób ryzyku wzmagania się przestrzennych dysproporcji rozwoju w procesie pogłębiania integracji, co jeszcze bardziej wzmacnia jego pozycję i rolę w procesie doradczym. Dodatkowo działalność Komitetu wzmacnia instytucję społeczeństwa obywatelskiego, co jest ważnym czynnikiem w budowaniu wspólnej Europy. I mimo tego, że opinie Komitetu nie są dla pozostałych instytucji unijnych prawnie wiążące to stanowią ważny instrument nacisku, czego te instytucje nie mogą ignorować. W tym sensie można postrzegać Komitet Regionów jako poważną grupę lobbingową w strukturach Unii Europejskiej.

 

Źródła:
1. Wersje skonsolidowane Traktatu o Unii Europejskiej i Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE C 115 z 09.05.2008)

2. A. Wierzchowska, System instytucjonalny Unii Europejskiej, Warszawa 2008, s. 229 – 23

3. A. Wojtaszczyk, System instytucjonalny Unii Europejskiej, Warszawa 2005, s. 369 – 381

strony internetowe:

1. cor.europa.eu